Aktywa krypto w IFRS: Przewodnik wyceny dla sprawozdawczości finansowej

Wycena aktywów krypto dla celów sprawozdawczości finansowej nie jest już niszowym problemem ograniczonym do firm natywnie kryptowalutowych. Ponieważ aktywa cyfrowe pojawiają się w bilansach spółek giełdowych, MŚP, skarbców i wehikułów inwestycyjnych na całym świecie, księgowi i zespoły finansowe stają przed fundamentalnym pytaniem: który standard ma zastosowanie i czego faktycznie wymaga? Zgodnie z wytycznymi IFRS dotyczącymi aktywów krypto, nie ma jednego dedykowanego standardu obejmującego każdy rodzaj aktywa cyfrowego. Zamiast tego praktycy muszą przejść przez proces klasyfikacji, zanim można będzie zadać pytanie o wycenę. Odpowiedź różni się w zależności od tego, czy jednostka stosuje IFRS czy US GAAP, a praktyczne konsekwencje błędnej klasyfikacji mogą obejmować od zafałszowanych bilansów po zastrzeżone opinie audytorskie. Niniejszy artykuł przedstawia obecne ramy, wyjaśnia, gdzie IFRS i US GAAP są zbieżne i rozbieżne, oraz daje zespołom finansowym podstawę do podejmowania obronnych decyzji księgowych.

Dlaczego nie ma jednego standardu dla aktywów krypto w IFRS

Rada IASB nie wydała dedykowanego standardu IFRS dla aktywów krypto, a ten brak jest zamierzony. Rada uznała, że większość powszechnych kryptowalut, w tym Bitcoin i Ether, może być ujęta w ramach istniejących standardów bez konieczności wprowadzania nowych przepisów. Wyzwanie polega na tym, że istniejące standardy zostały zaprojektowane dla instrumentów finansowych, wartości niematerialnych i zapasów, z których żadne nie odwzorowują dokładnie zachowania zdecentralizowanego tokena cyfrowego.

Dla większości jednostek posiadających aktywa krypto, które nie są przeznaczone do sprzedaży w toku zwykłej działalności, MSR 38 Wartości niematerialne jest domyślnym punktem wyjścia w IFRS. MSR 38 dopuszcza model kosztowy lub model przeszacowania jako politykę rachunkowości. Model przeszacowania jest dostępny tylko wtedy, gdy istnieje aktywny rynek dla składnika aktywów, co w przypadku głównych kryptowalut notowanych na regulowanych giełdach jest zazwyczaj spełnione. W modelu kosztowym aktywa są wykazywane według kosztu pomniejszonego o skumulowane odpisy z tytułu utraty wartości. W modelu przeszacowania są one wykazywane według wartości godziwej na dzień przeszacowania, a zyski ujmowane w innych całkowitych dochodach, a nie w wyniku finansowym, z wyjątkiem sytuacji, gdy odwracają wcześniej ujęty odpis z tytułu utraty wartości.

Jednostki, które posiadają krypto jako zapasy, na przykład brokerzy krypto lub górnicy sprzedający tokeny w toku zwykłej działalności, stosują zamiast tego MSR 2 Zapasy. MSR 2 wymaga wyceny według niższej z wartości: kosztu i możliwej do uzyskania wartości netto, przy czym brokerzy-dostawcy towarów mają możliwość wyceny według wartości godziwej pomniejszonej o koszty sprzedaży. Klasyfikacja determinuje zatem wycenę, która wpływa na rachunek zysków i strat. Zespoły finansowe muszą ustalić model biznesowy, zanim w ogóle będą mogły przejść do kwestii wyceny.

Rachunkowość krypto w IFRS: drzewo decyzyjne klasyfikacji

Proces klasyfikacji w rachunkowości krypto w IFRS przebiega według logicznej sekwencji. Udokumentowanie i uczynienie tej sekwencji możliwą do audytu jest równie ważne, jak osiągnięcie prawidłowego wyniku, ponieważ audytorzy będą pytać o tok rozumowania, a nie tylko o wniosek.

Pierwsze pytanie brzmi, czy aktywo krypto spełnia definicję instrumentu finansowego według MSR 32. W przypadku większości czystych kryptowalut odpowiedź brzmi nie, ponieważ nie stanowią one umownego prawa do otrzymania środków pieniężnych lub innego aktywa finansowego od innej strony. Stablecoiny zabezpieczone rezerwami fiducjarnymi i niektóre tokenizowane instrumenty dłużne mogą spełniać to kryterium, ale standardowe kryptowaluty nie.

Drugie pytanie brzmi, czy składnik aktywów jest przeznaczony do sprzedaży w toku zwykłej działalności. Jeśli tak, stosuje się MSR 2. Jeśli nie, analiza przechodzi do MSR 38, przy czym model przeszacowania jest dostępny tylko wtedy, gdy istnieje aktywny rynek. Poniższa tabela podsumowuje główne wyniki klasyfikacji w IFRS.

ASC 350-60 Crypto i podejście US GAAP

US GAAP podjęło inne i bardziej zdecydowane działanie w 2023 r., kiedy FASB wydało ASU 2023-08, które wprowadziło ASC 350-60 jako dedykowany podtemat dla niektórych aktywów krypto. Ta aktualizacja wymaga od jednostek wyceny kwalifikujących się aktywów krypto według wartości godziwej na każdy dzień bilansowy, a zmiany ujmowane w wyniku netto. Jest to istotne odejście od starego modelu wartości niematerialnych o nieokreślonym okresie użytkowania, który wymagał odpisów z tytułu utraty wartości i zabraniał przeszacowań w górę.

Uzasadnienie FASB było proste. Aktywa krypto są przedmiotem obrotu na aktywnych rynkach z łatwo określaną wartością godziwą, więc wymaganie od jednostek wykazywania ich według utraconego kosztu historycznego prowadziło do sprawozdań finansowych, które nie były ani istotne, ani wierne. Nowy standard wszedł w życie dla lat obrotowych rozpoczynających się po 15 grudnia 2024 r., z możliwością wcześniejszego zastosowania.

Nie każde aktywo cyfrowe kwalifikuje się do traktowania według ASC 350-60 w ramach rachunkowości krypto w US GAAP. Podtemat stosuje się do aktywów, które są wartościami niematerialnymi według US GAAP, są zabezpieczone kryptograficznie, znajdują się na rozproszonej księdze i są wymienne. NFT, tokeny opakowane z prawami do wykupu oraz aktywa reprezentujące własność w innej jednostce są na ogół wyłączone z zakresu. Te wyłączenia są istotne, ponieważ przesuwają pewne rodzaje aktywów z powrotem do innych ram GAAP, tworząc mieszane środowisko wyceny dla jednostek posiadających różnorodne portfele aktywów cyfrowych.

Zgodnie z wymogami FASB dotyczącymi wartości godziwej krypto, jednostki muszą również przedstawić tabelaryczne ujawnienia pokazujące wartość godziwą każdego znaczącego posiadanego aktywa krypto, podstawę kosztową oraz skumulowane niezrealizowane zyski i straty. Te ujawnienia są bardziej szczegółowe niż cokolwiek wcześniej wymagane w US GAAP i zwiększą wymagania dotyczące danych nałożone na zespoły finansowe i księgowe.

IFRS vs US GAAP: kluczowe różnice w skrócie

Rozbieżność między IFRS a US GAAP w zakresie wyceny aktywów krypto ma realne konsekwencje dla grup wielonarodowych, jednostek notowanych na dwóch giełdach i firm księgowych doradzających klientom w obu jurysdykcjach. Poniższa tabela podkreśla najważniejsze praktyczne różnice.

Gotowość audytowa i co ona oznacza w praktyce

Gotowość audytowa dla posiadanych aktywów krypto wykracza daleko poza wybór prawidłowej polityki rachunkowości. Audytorzy potrzebują dowodów, a w kontekście aktywów cyfrowych dowody oznaczają rekordy transakcji w łańcuchu, wyciągi z giełd, uzgodnienia portfeli i obronną metodę ustalania wartości godziwej na dzień pomiaru.

Ustalenie wartości godziwej wymaga wyboru odpowiedniego rynku głównego lub najkorzystniejszego rynku według MSSF 13, który w przypadku głównych kryptowalut zazwyczaj oznacza regulowaną giełdę. Jednostka musi udokumentować, której giełdy używa, dlaczego ta giełda reprezentuje rynek główny oraz w jaki sposób ustala cenę zamknięcia lub średnią cenę ważoną wolumenem na dzień bilansowy. Ta dokumentacja musi być spójna okres po okresie, chyba że istnieje uzasadniony powód do zmiany.

Dla firm doradzających klientom w zakresie sub-ledgera krypto i śledzenia podstawy kosztowej, praktyczne wymagania są jeszcze bardziej wymagające. Każde nabycie, zbycie, nagroda za staking, fork, airdrop i transfer między portfelami musi być sklasyfikowane, opatrzone znacznikiem czasu i wycenione. Bez ustrukturyzowanego sub-ledgera, który łączy się z księgą główną, tworzenie harmonogramów gotowych do audytu staje się ręcznym ćwiczeniem, które nie skaluje się wraz ze wzrostem wolumenu transakcji.

Wymogi ujawnień zarówno w IFRS, jak i ASC 350-60 zakładają również, że jednostka może segmentować swój portfel według rodzaju aktywa, wycenić każde posiadanie według wartości godziwej i uzgodnić zmiany wartości bilansowej w okresie. Taki poziom szczegółowości nie jest osiągalny wyłącznie na podstawie plików CSV z giełd.

Warstwy raportowania regulacyjnego: DAC8 i CARF

Wycena do celów sprawozdawczości finansowej jest powiązana, ale odrębna od pojawiających się obowiązków w ramach raportowania DAC8 i raportowania krypto CARF. Oba ramy wymagają od dostawców usług krypto-asset, a w niektórych jurysdykcjach od jednostek posiadających lub dokonujących transakcji krypto, raportowania danych o użytkownikach i transakcjach do organów podatkowych. DAC8 ma zastosowanie w państwach członkowskich UE i został transponowany do prawa krajowego, podczas gdy CARF to globalny standard OECD, który wiele jurysdykcji wdraża za pomocą ustawodawstwa krajowego.

Te obowiązki sprawozdawcze nie dyktują bezpośrednio, jak jednostki wyceniają krypto dla celów sprawozdawczości finansowej. Tworzą jednak równoległe wymaganie dotyczące danych, które krzyżuje się ze sprawozdawczością finansową. Dane na poziomie transakcji potrzebne do spełnienia wymogów raportowania krypto CARF, w tym daty nabycia, podstawy kosztowe i wpływy, to te same dane, które są wykorzystywane do obliczeń podstawy kosztowej dla celów księgowych i podatkowych. Firmy, które budują czyste, ustrukturyzowane potoki danych do raportowania zgodności z przepisami krypto, zmniejszają również ręczny wysiłek wymagany do sporządzenia ujawnień w sprawozdawczości finansowej. Te dwa strumienie pracy wynagradzają tę samą dyscyplinę danych.

Scenariusz poglądowy

Aby zilustrować, jak to wygląda w praktyce, rozważ następujący scenariusz:

Priya jest Group Financial Controller w średniej wielkości brytyjskiej firmie zarządzającej aktywami, która w poprzednim roku obrotowym rozpoczęła alokowanie części swojego skarbca w Bitcoiny i Ether. W miarę zbliżania się końca roku Priya musi sporządzić sprawozdania finansowe podlegające audytowi zgodnie z IFRS. Firma nie handluje krypto w toku zwykłej działalności, więc zastosowanie ma MSR 38, a nie MSR 2. Zespół Priyi wybiera model przeszacowania, ponieważ istnieją aktywne rynki dla obu aktywów i musi teraz udokumentować główny rynek używany do wartości godziwej, cenę zamknięcia na dzień bilansowy oraz politykę ujmowania zysków z przeszacowania w innych całkowitych dochodach.

Problem polega na tym, że posiadane przez firmę aktywa krypto są rozłożone na dwóch giełdach i w portfelu cold storage. Wyciągnięcie spójnych, opatrzonych znacznikiem czasu wycen z trzech różnych źródeł, uzgodnienie aktywności transferowej między nimi i sporządzenie harmonogramu powiązanego z księgą główną zajęło więcej czasu niż przewidywano na przygotowanie audytu. Priya wdraża moduł sub-ledgera krypto CryptaCount, który agreguje dane transakcyjne ze wszystkich trzech źródeł, konsekwentnie stosuje wybraną metodologię wyceny firmy i generuje harmonogramy uzgodnień potrzebne audytorom. Pierwszy koniec roku korzystającego z platformy skraca ręczną pracę uzgodnieniową z tygodni do dni i dostarcza ujawnienia, które zadowalają zespół audytowy bez konieczności ponownego żądania informacji.

Często zadawane pytania

Jaki standard ma zastosowanie do aktywów krypto w IFRS posiadanych jako inwestycje?

Dla większości jednostek MSR 38 Wartości niematerialne jest standardem mającym zastosowanie, gdy krypto jest posiadane jako inwestycja, a nie zapas. Można zastosować model kosztowy lub model przeszacowania, przy czym model przeszacowania jest dostępny tylko wtedy, gdy istnieje aktywny rynek. Zyski w modelu przeszacowania trafiają do innych całkowitych dochodów, a nie do wyniku finansowego.

Czy jednostki stosujące IFRS mogą ujmować niezrealizowane zyski na aktywach krypto w wyniku finansowym?

Nie w ramach MSR 38, który jest standardem najczęściej stosowanym do posiadania krypto jako inwestycji. Model przeszacowania kieruje zyski do innych całkowitych dochodów. Tylko jednostki stosujące MSSF 9 do tokenizowanych instrumentów finansowych lub zwolnienia dla brokerów-dostawców w MSR 2 mogą ujmować zmiany wartości godziwej w wyniku finansowym.

Czym jest ASC 350-60 i kogo dotyczy?

ASC 350-60 to podtemat US GAAP wprowadzony przez ASU 2023-08 FASB dla niektórych aktywów krypto. Wymaga on wyceny kwalifikujących się aktywów według wartości godziwej na każdy dzień bilansowy, a zmiany są ujmowane w wyniku netto. Dotyczy wymiennych, zabezpieczonych kryptograficznie wartości niematerialnych na rozproszonych księgach, ale wyklucza NFT i instrumenty własnościowe.

Czym różni się wycena według wartości godziwej FASB krypto od starego modelu US GAAP?

W ramach poprzedniego traktowania US GAAP aktywa krypto były wykazywane jako wartości niematerialne o nieokreślonym okresie użytkowania według kosztu historycznego pomniejszonego o utratę wartości, co oznaczało, że odpisy były dozwolone, ale przeszacowania w górę nie. ASC 350-60 zastępuje to obowiązkową wyceną według wartości godziwej, więc zarówno niezrealizowane zyski, jak i straty przepływają przez wynik netto każdego okresu.

Czy IFRS i US GAAP traktują stablecoiny tak samo jak inne aktywa krypto?

Niekoniecznie. Stablecoiny zabezpieczone rezerwami fiducjarnymi mogą spełniać definicję instrumentu finansowego według MSR 32, co przeniosłoby je do MSSF 9, a nie MSR 38. W US GAAP stablecoiny stanowiące roszczenie wobec innej jednostki mogą wykraczać poza zakres ASC 350-60. Każde aktywo wymaga własnej analizy klasyfikacyjnej.

Jakiej dokumentacji oczekują audytorzy w przypadku wyceny aktywów krypto?

Audytorzy zazwyczaj wymagają dowodu głównego rynku użytego do wartości godziwej, źródła ceny i znacznika czasu na dzień pomiaru, uzgodnień portfeli i giełd oraz spójnego dokumentu polityki rachunkowości. Rekordy na poziomie transakcji obejmujące nabycia, zbycia i transfery są również potrzebne do wsparcia kalkulacji podstawy kosztowej i utraty wartości.

Jak raportowanie DAC8 ma się do sprawozdawczości finansowej krypto w IFRS?

Raportowanie DAC8 to obowiązek wymiany danych z organami podatkowymi mający zastosowanie do dostawców usług krypto-asset działających w UE. Nie reguluje ono bezpośrednio pomiaru w sprawozdaniu finansowym. Jednak dane na poziomie transakcji wymagane do raportowania DAC8 i CARF krypto w znacznym stopniu pokrywają się z danymi potrzebnymi do sporządzenia ujawnień krypto podlegających audytowi, więc jeden ustrukturyzowany potok danych służy obu celom.

Czym jest rama raportowania krypto CARF?

CARF, rama raportowania aktywów krypto opracowana przez OECD, wymaga od podmiotów raportujących gromadzenia i przekazywania informacji o transakcjach krypto i posiadaczach rachunków organom podatkowym. Jest przyjmowana przez rosnącą liczbę jurysdykcji za pomocą ustawodawstwa krajowego. Dane, których wymaga, w tym podstawy kosztowe i wpływy ze zbycia, odzwierciedlają to, co jest potrzebne do prawidłowej sprawozdawczości finansowej w ramach IFRS i US GAAP.

Czy firmy księgowe mogą używać oprogramowania do automatyzacji wyceny aktywów krypto dla klientów?

Tak, a w przypadku klientów z dużą liczbą transakcji lub konfiguracjami wieloportfelowymi i wielogiełdowymi jest to prawie niezbędne. Ręczne uzgadnianie danych krypto z wielu źródeł jest podatne na błędy i nie skaluje się. Platformy, które agregują dane transakcyjne, stosują spójne metodologie wyceny i generują harmonogramy gotowe do audytu, pozwalają firmom efektywnie obsługiwać klientów krypto, zachowując jednocześnie zgodność z wymogami rachunkowości krypto w IFRS i US GAAP.

Źródło: CryptaCount